وبلاگ
آیا بدنسازی قد را میسوزاند؟ از تفکر غلط تا واقعیت
در حوزه سلامت و تناسب اندام، باورهای نادرست زیادی وجود دارد که بدون پشتوانه علمی، دهانبهدهان منتقل میشوند. یکی از رایجترین این باورها، پرسشی است که بارها شنیده میشود: «آیا بدنسازی قد را میسوزاند و باعث کوتاهی قد میشود؟»
این سؤال را میتوان هم در باشگاههای ورزشی شنید و هم در مطب پزشکان تغذیه. بهخصوص والدینِ نوجوانان زیر ۱۸ سال اغلب نگران هستند که تمرین با وزنه مبادا جلوی رشد قد فرزندشان را بگیرد. چنین نگرانیای در نگاه اول قابل درک است، اما برای قضاوت درست، باید موضوع را از زاویه علم بررسی کرد. در ادامه، تاثیر واقعی بدنسازی بر رشد قد را دقیقتر مرور میکنیم.
فهرست محتوایی
آیا بدنسازی قد را میسوزاند؟
باوری که میگوید «تمرین با وزنه در سنین پایین باعث توقف رشد میشود» تاکنون در هیچ پژوهش علمی معتبری به اثبات نرسیده است. برعکس، مطالعات نشان میدهند اگر تمرینات قدرتی بهصورت اصولی طراحی شوند و زیر نظر مربی آگاه اجرا شوند، نهتنها خطری ندارند، بلکه میتوانند فواید متعددی برای کودکان و نوجوانان به همراه داشته باشند.
بر اساس اعلام آکادمی اطفال آمریکا (AAP)، تمرینات قدرتی برای کودکان ۸ سال به بالا، در صورت رعایت اصول ایمنی، روشی مطمئن برای افزایش قدرت عضلانی و بهبود آمادگی جسمانی محسوب میشود.
برخی از مزایای این نوع تمرینها عبارتاند از:
- افزایش قدرت عضلانی و بهبود استحکام استخوانها
- کاهش احتمال شکستگی استخوان
- کم شدن ریسک آسیبهای ورزشی
- تقویت اعتمادبهنفس
- افزایش علاقه به فعالیت بدنی و بهبود عملکرد ورزشی
بیشتر بخوانید: چه ورزش هایی قد را بلند میکند؟
چرا هنوز بسیاری فکر میکنند بدنسازی رشد را متوقف میکند؟
ریشه این تصور اشتباه، بیشتر به نگرانی درباره آسیب دیدن «صفحات رشد» در استخوانهای در حال رشد برمیگردد. دکتر راب راپونی، پزشک و متخصص تغذیه ورزشی، توضیح میدهد که اگر این صفحات در اثر ضربه یا فشار نادرست آسیب ببینند، ممکن است رشد استخوان تحت تأثیر قرار بگیرد. همین موضوع باعث شده برخی افراد بهاشتباه نتیجه بگیرند که خودِ وزنهزدن عامل توقف رشد است.
در حالی که او تأکید میکند اغلب این آسیبها نه به دلیل اصل تمرین قدرتی، بلکه بهخاطر تکنیک غلط، استفاده از وزنههای بیش از حد سنگین و نبود نظارت مربی حرفهای اتفاق میافتند. با برنامهریزی درست و آموزش صحیح، این خطرات تا حد زیادی قابل پیشگیری هستند.
نکتهای که کمتر به آن اشاره میشود این است که آسیبدیدگی فقط مختص بدنسازی نیست. حتی در ورزشهای سادهای مانند دوچرخهسواری یا دویدن هم، در صورت اجرای نادرست، امکان آسیب وجود دارد. آمارها نشان میدهد حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد از شکستگیهای دوران کودکی به آسیب صفحات رشد مربوط میشود، نه صرفاً تمرین با وزنه.
صفحات رشد، بخشهایی از غضروف در انتهای استخوانهای بلند مانند استخوان ران یا بازو هستند که در دوران رشد فعالاند. این نواحی تا رسیدن به بلوغ کامل نرمتر بوده و نسبت به ضربه حساسترند، اما همین موضوع به معنای ممنوعیت تمرین قدرتی برای نوجوانان نیست.
کریس ولف، متخصص طب ورزشی و ارتوپدی ترمیمی، در اینباره میگوید: «نظر غالب در جامعه پزشکی این است که تمرین با وزنه برای افراد زیر ۱۸ سال، اگر بهدرستی و تحت نظارت انجام شود، ایمن و قابل قبول است.»
بیشتر بخوانید: آیا بدنسازی هر روز ضرر دارد
تفاوت تمرینات قدرتی با تمرینهای سنگین و پاورلیفتینگ
همانند بسیاری از فعالیتهای ورزشی، تمرین با وزنه هم شکلها و اهداف متفاوتی دارد و زمانی که پای سلامت کودکان و نوجوانان در میان باشد، این تفاوتها اهمیت دوچندان پیدا میکنند. تمرینات قدرتی (Strength Training) با برنامههایی که بر پایه وزنههای بسیار سنگین یا پاورلیفتینگ طراحی میشوند، یکسان نیستند.
کار با وزنههای سنگین فشار قابلتوجهی به عضلات، تاندونها و مفاصل وارد میکند و برای بدنِ در حال رشد نوجوانان انتخاب مناسبی محسوب نمیشود. در مقابل، تمرینات قدرتی استاندارد با هدف افزایش آمادگی جسمانی، هماهنگی عضلات و بهبود سلامت کلی بدن طراحی میشوند.
چگونه تمرین ایمنتری داشته باشیم؟
اگر فرزند شما تمایل دارد تمرینات بدنسازی یا قدرتی را شروع کند، رعایت چند نکته کلیدی میتواند از بروز آسیب جلوگیری کند. مهمترین موارد را در ادامه مرور میکنیم:
۱. عجله نکنید
در دوران نوجوانی، پیشرفت باید تدریجی باشد. انتظار استفاده از وزنههای سنگین در مدتزمان کوتاه نه منطقی است و نه ایمن. شروع تمرین با وزنههای سبکتر، تعداد تکرار بیشتر و تمرکز بر اجرای صحیح حرکات، بسیار مهمتر از عددی است که روی دمبل یا هالتر نوشته شده است.
۲. هدف، بزرگ شدن عضلات نیست
به گفته دکتر الکس تابِرگ، افراد زیر ۱۸ سال نباید تمرینات قدرتی را با هدف افزایش حجم عضلانی انجام دهند. بیشتر پیشرفتهایی که در این سن دیده میشود، ناشی از بهبود هماهنگی عصبی و عملکرد عضلات است، نه افزایش سایز آنها. به همین دلیل، برنامه تمرینی نوجوانان باید با این دیدگاه طراحی شود.
۳. آمادگی جسمی مهمتر از سن شناسنامهای است
شروع تمرینات قدرتی نباید فقط بر اساس عدد سن تعیین شود. هر کودک یا نوجوان شرایط بدنی، سطح بلوغ و تواناییهای متفاوتی دارد. دکتر آدام ریوادنیرا، پزشک ورزشی، تأکید میکند که ایمنی در تمرین به میزان بلوغ جسمی و سطح نظارت بستگی دارد، نه صرفاً سن. همچنین توانایی دنبال کردن دستورالعملها نقش مهمی در یادگیری صحیح حرکات دارد.
۴. از حرکات پایه شروع کنید و تمرین را لذتبخش نگه دارید
به اعتقاد دکتر راپونی، تمرین قدرتی زمانی مفید و جذاب است که به شکل اصولی انجام شود. او پیشنهاد میکند شروع تمرینها بدون وزنه و تنها با وزن بدن باشد. حرکاتی مانند اسکات ساده، شنای اصلاحشده، پلانک و درازنشست گزینههای مناسبی هستند که بدون تجهیزات خاص میتوان انجام داد.
۵. نظارت حرفهای را جدی بگیرید
اگر نوجوان شما قصد شرکت در تمرینات قدرتی را دارد، حتماً باید زیر نظر مربی باتجربه و آموزشدیده تمرین کند. مربی حرفهای میتواند متناسب با شرایط بدنی، سن و تواناییهای فرد، برنامهای ایمن و اختصاصی طراحی کند.
همچنین توصیه میشود از سالنهایی که دستگاههای بدنسازی پیشرفته مخصوص بزرگسالان دارند، برای کودکان استفاده نشود؛ زیرا این تجهیزات برای بدنهای در حال رشد طراحی نشدهاند و احتمال آسیب را افزایش میدهند.
در صورت وجود هرگونه نگرانی، مشورت با پزشک متخصص کودکان یا پزشک ورزشی میتواند خیال شما را راحتتر کند.
جمعبندی نهایی
در بسیاری از موارد، باورهای نادرستی بدون پشتوانه علمی در حوزه ورزش و سلامت رواج پیدا میکنند و سالها تکرار میشوند. صرف رایج بودن یک باور، دلیلی بر درست بودن آن نیست. در این مطلب تلاش کردیم با نگاهی علمی، تفاوت تمرینات قدرتی و تمرینهای سنگین و همچنین نکات ایمنی مربوط به رشد نوجوانان را بررسی کنیم. امیدواریم این توضیحات دید شفافتری در اختیار شما قرار داده باشد.
